De voorstellen voor een nieuw MFF en GLB voor 2028-2034: wat verandert er? Deel 2: de governance

In mijn vorige artikel lichtte ik enkele belangrijke inhoudelijke wijzigingen toe in de voorstellen van de Europese Commissie (EC) voor een Meerjarig Financieel Kader (MFF) en Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) voor de periode 2028-2034. Minstens zo ingrijpend zijn de wijzigingen qua governance. Want als meerdere uiteenlopende beleidsvelden, waaronder het GLB, samengebracht worden in één fonds en één gezamenlijk plan, dan zal de governancestructuur fundamenteel moeten veranderen.

Eén plan en budget voor meerdere beleidsvelden

Tot nu toe stelt het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) een plan op waarin de nationale uitwerking van het GLB wordt vastgelegd. In de huidige periode heet dat het Nationaal Strategisch Plan. Maar volgens de nieuwe voorstellen moeten lidstaten één overkoepelend Nationaal en Regionaal Partnerschapsplan (NRPP) gaan opstellen waarin beleidsdoelen, interventietypen en financieringsbronnen uit meerdere domeinen moeten worden samengebracht. Lidstaten moeten zorgen voor "complementariteit en synergieën tussen verschillende maatregelen die deze verschillende beleidsterreinen ondersteunen en gericht zijn op verschillende groepen begunstigden", aldus de Commissie (vertaald uit het Engels).

Implicaties voor de governance

Hoewel het Europese budget deels geoormerkt blijft voor (breder dan nu gedefinieerde) inkomenssteun voor boeren (zie vorige artikel) is dat budget voortaan onderdeel van een breder, domeinoverstijgend beleids- en financieringskader. LVVN zal de nationale programmering van GLB-instrumenten moeten afstemmen met collega-departementen die (mede)verantwoordelijk zijn voor regionale ontwikkeling, migratie en veiligheid, sociaal beleid en maritieme strategieën. Ook op andere schaalniveaus (provincies, waterschappen, uitvoeringsorganisaties) zal dit nieuwe afstemmingsstructuren vereisen. Met als hamvraag: hoe kan worden voorkomen dat landbouw ondergesneeuwd raakt tussen andere opgaven binnen hetzelfde programma en fonds?

Het venijn zit 'm naar mijn mening dus nog niet eens zozeer in de nieuwe budgetverdeling, maar in de manier waarop het beheer van en de sturing op dat budget ge(re)organiseerd moeten worden. Aan de andere kant functioneert de huidige governancestructuur verre van optimaal, dus sowieso moet er iets veranderen 😅. Meer en betere samenwerking kan kansen bieden, bijvoorbeeld om gebiedsopgaven beter te integreren. En bovendien heeft de Europese Commissie méér dan samenwerking voor ogen.

Partnerschap en multi-level governance

In de voorstellen wordt van lidstaten namelijk nadrukkelijk gevraagd om hun nationale en regionale partnerschapsplannen niet top-down op te stellen, maar "volgens het beginsel van multi-level governance en een bottom-up-benadering". Oftewel: in nauwe samenwerking met de overheden op verschillende schaalniveaus én andere betrokken partijen. Dat partnerschap moet "een evenwichtige vertegenwoordiging van de volgende partners" omvatten:

• regionale, lokale, stedelijke, plattelands- en andere overheden of verenigingen die deze overheden vertegenwoordigen;
• economische en sociale partners, met inbegrip van landbouwers, vissers en hun organisaties;
• relevante instanties die het maatschappelijk middenveld vertegenwoordigen, zoals milieupartners, niet-gouvernementele organisaties, jongerenorganisaties en instanties die verantwoordelijk zijn voor de bevordering van sociale integratie, grondrechten, rechten van personen met een handicap, gendergelijkheid en non-discriminatie, nationale mensenrechteninstellingen en -organisaties;
• onderzoeksorganisaties en universiteiten, waar van toepassing.

Lidstaten moeten zich daarbij houden aan deze Europese gedragscode voor partnerschap, die richtlijnen bevat voor participatie, transparantie en evenwichtige vertegenwoordiging.

Bouwen aan een partnerschap

De komende maanden/jaren 😅 zal blijken hoe de onderhandelingen over dit voorstel verlopen en of er voldoende ruimte wordt gecreëerd om bestaande regelingen, zoals de eco-regeling en het agrarisch natuur- en landschapsbeheer, qua governance goed te verankeren in het nieuwe stelsel. Eén ding is zeker: governance is geen uitvoeringsdetail, maar een beleidskeuze op zichzelf. En die keuze ligt niet exclusief bij overheden, maar bij het partnerschap dat opgebouwd moet worden.

Natuurlijk wordt ook in het huidige stelsel al samengewerkt tussen overheden, uitvoeringsorganisaties en maatschappelijke partners. Maar samenwerking alleen maakt nog geen partnerschap. Wat nu vaak ontbreekt, is gedeeld eigenaarschap en een structuur waarin betrokken partners ook echt (en tijdig) mee kunnen en mogen bepalen. Op dat vlak is er nog werk aan de winkel. Waarvan akte 🤓.